Егемен Қазақстан          

 
 


ЖАЗЫЛУ






Яндекс.Метрика


№90-93 (25939) 12 НАУРЫЗ ЖҰМА, 2010 ЖЫЛ
2009-11-14:

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ:

ҚАЗАҚСТАН АЛҒА БАСА БЕРЕДІ. БІЗ ЖЕҢІСКЕ ЖЕТЕМІЗ

Елбасына арналған алғашқы сұрақтың мәні Қазақстандағы “Жол картасы” үлкен рөл атқарғандығы, осы бағдарлама алдағы кезде жалғасын таба ма дегенге сайды.

Мемлекет басшысы “Жол картасына” Ұлттық қордан 1,5 миллиард доллардай қаржы жұмсалғанын айтты. Мемлекеттік қолдау жұмыс орындарын жаппай қыс­қартудың алдын алуға, оған қоса рес­публика бойынша 320 мыңдай жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік берді. 93 мың қазақстандық екінші мамандықты тегін игеріп шықты. 2900 шақырым жол, 2300 аурухана мен мектеп жөнделді. Бұл – үлкен істің басы ғана. Келесі жылдың бюд­жетінде “Жол картасын” жүзеге асы­руды жалғастыруға ірі қаржы бөлу көз­делген. Нұрсұлтан Әбішұлы сонымен бірге бұл істегі басымдықтардың сипаты бір­шама өзгеретінін – ақша енді орта­лықта да, облыс орталықтарынан шалғай жатқан елді мекендерде де жаңа өндіріс орындарын ашуға жұмсалатынын айтты.

Осы арада өңірлермен тікелей байла­ныс басталып та кетті.

Алматыда, телестудиядағы журналист Қымбат Хангелдинаның жанында Қаржы­герлер қауымдастығының өкілдері, кәсіп­керлер тұр. Олардың сұрағы, әрине, қар­жы саласына қатысты. Кәсіпкер Әділ Әміров шетелдік инвесторлар біздің банктерді өздерінің бақылауына алып қоймай ма деген қаупін білдірді.

Біз расында да банк секторымызда қиын жағдайды бастан кештік, деді Пре­зидент. Өткен ғасырдың 30-шы жыл­дарын­дағы Америкада болып өткен ұлы күйзелістің жай-жапсарын зерттей келе, мемлекет бірінші банктің банкроттығына жол бергеннен кейін-ақ берекесіздік бас­талғанын көреміз. Біз бұған жол беріп қоя алмайтын едік. Сондықтан да Ұлттық қор­дан 480 миллиард теңге бөлініп, осы арқылы мемлекет елдің жүйе құраушы төрт банкінің капиталына енді. Қазіргі таңда қаржы жүйеміз қалыпқа түсті. Әри­не, күрделі мәселелер әлі де бар. Әйтсе де, ахуал нашар деуге болмайды – банк­тердің негізгі капиталы 1,5 пайызға өсті, экономиканы несиелеу 7,6 пайызға артты. Ал шетелдік инвесторлардың ықпал ету мүмкіндігіне келсек, мемлекет шетелдік банкирлердің жүйе құраушы банктерге ие болуына жол беріп қоймайтыны анық.

– Әлемдік рынокта ахуал күрделі күйде тұрған кезде, валюта архитектурасы қалыпқа түспеген жағдайда Қазақстанды не күтіп тұр? Президент өзінің “Дағ­да­рыс­тан шығудың кілті” және “Бесінші жол” атты мақалаларында осы жайларға тоқ­талған болатын. Қазақстанды ұлттық валютаның тағы бір құнсыздануы күтіп тұр­ған жоқ па? – Айдос Демешев осын­дай сұрақ қойды.

– Рецессия жағдайында біз өз валю­тамызды құнсыздандырып дұрыс жаса­дық, деді Нұрсұлтан Әбішұлы. Бұл біздің экономикамызға, әсіресе, экспортқа лайықталған кәсіпорындарға көмектесті. Мен бұл жайында әлемнің жетекші елде­рінің көшбасшылары танысып шыққан мақалаларымда айтқанмын. Осыдан 60 жыл бұрын қалыптасқан қаржы жүйесі барлық кезде бірдей жұмыс істей алмай­ды, өйткені, әлемнің өзі өзгеріп барады. Сондықтан қазірдің өзінде өңірлік валю­таларды дүниеге әкелу үдерісі басталды. Әрине, әділетті валютаны жасау мәселесін тез шешудің сәті түсе қоймас. Әйтсе де, бұл мәселені күн тәртібіне қоя беру керек. Ал ақшаны құнсыздандыруға келсек, қазір олай етуге себеп жоқ. Елдің алтын-валюта резервтері өсіп келеді, инфляция деңгейі өткен жылғыдан төмен.

Тікелей желінің порталынан алынған тағы бір сұрақ тексерулерге мораторий жариялау, салық салмағын жеңілдету, ресімдеу мен есеп беруді оңайлату мәсе­лелеріне арналды.

– Кеше ғана, “Алтын сапа” сыйлы­ғын тапсыра тұрып, мен осы мәселені көтерген болатынмын, деді Елбасы. Әкім­шілік кедергілерді азайту жөніндегі жұмыс ұдайы жүргізіліп келеді, соның нәти­жесінде елде бизнес ахуалы түпкілікті түр­де жақсаруда, біз бұл көрсеткіш бойынша 71-ші орыннан 63-ші орынға көтерілдік. Бүгінде Қазақстанда 720 мың компания бар, оларда екі миллион адам жұмыс іс­тейді. Бұл өзінен өзі сөйлеп тұрған сан. Әрине, тек қана “Жол картасын” жүзеге асырумен біз барлық проблеманы шешіп тастамаймыз. Бірақ, ең бастысы – осы бағыттағы жұмыстың жалғасып жатқан­дығы.

Жүргізуші Федор Курепин тікелей желі порталынан кәсіпкер Александр Мат­цискийдің кәсіпкерлер құқын кейбір шенеуніктер тарапынан бұзу жағдайлары кездесетіндігі жөніндегі сұрағын келтірді. Ол Балқаш қаласында гараж салған, жер комитетінен рұқсат алған, әкімдік ешқан­дай кінә артпаған, ал гараж салынып бол­ған кезде кейбір шенеуніктер оны алып қоюға ұйғарған. Кәсіпкер әділдікке қолын жеткізе алмай-ақ келе жатыр. Рейдерлік әрекет, бизнесті тартып алу жөнінде сөз ететін осыған ұқсас басқа да хаттар бар.

Елбасы өз пікірін кесіп айтты: қоғам­ның бір дертіне айнала бастаған рей­дерлікпен аяусыз күресу керек. Мұндай әрбір факті бойынша Бас прокуратура тексеру жүргізіп, шағымдарда көрсетілген заң бұзу жағдайлары анықталатын болса, онда бизнес иелерінің құқын қалпына келтіруге қажетті барлық шараларды жүзеге асыру керектігін тапсырды. Бір назар аударарлығы, рейдерлік фактілері бар жерде өзінің қызмет бабын, мүмкіндігін пайдаланатын шенеунік те пайда бола кетеді.

– Егер заңнаманы өзгерту қажет болса, онда тиісті өзгерістерді жасайық, – деді Нұрсұлтан Әбішұлы.

 Сол сәтте-ақ жұмыс орнынан тікелей эфирге қосылған Бас прокурор Қайрат Мәмидің жауабы да нақпа-нақ, көкейге қонымды шықты. – Нұрсұлтан Әбішұлы, Сізге жолданған шағымдардың барлығы бойынша тез арада тексерулер жүргізіледі, онда көрсетілген жайлар анықталғанда шағым иелерінің бұзылған құқықтарын қалпына келтіру үшін барлық шаралар жүзеге асырылады.

Мынаған назар аудару маңызды: Президент Бас прокурорға “Тікелей желі” аясында келіп түскен әрбір шағымға, әрбір арызға аса мұқият қарауды, анықталған жайлар бойынша барынша қатаң шаралар қабылдауды тапсырды.

Қызылорда облысындағы зейнеткер Жамал Ақпанбетова Мемлекет басшысы­на жасы егде кісілердің мемлекет зейнет­ақы көлемін ұдайы өсіретініне үйреніп қалғанын жазыпты. Сонымен қатар, ол кісі дағдарысқа байланысты бюджеттен жа­салатын төлемдер, соның ішінде зей­нет­ақы қысқармай ма деген қаупін білдіреді.

Нұрсұлтан Назарбаев өз жауабында мұндай қауіпке орын жоқтығын айтты. Біз зейнетақы мөлшерін дәйім ұлғайтып келеміз, деді Елбасы. Бұл біздің эко­но­микамыздың дұрыс бағытта дамып келе жатқандығының арқасы. Қандай да бір қысқарту жөнінде әңгіме болуы  мүмкін емес. Сондықтан келесі жылдың бюд­жетінде зейнетақыны 25 пайызға өсіру көзделген. Биыл да оның 25 пайызға өске­нін білесіздер. Ал бүкіл әлемде бас­қаша жағдай қалыптасып отыр: талай елдер бюджетте қаржы жетпегендіктен зейнетақыны қысқартуда, ал бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысын тіпті азайтып жатыр. Біз болсақ, дағдарысқа қарамай, зейнетақыны өсіру үстіндеміз, 2012 жылға қарай, егер бәрі ойымыз­дағыдай болса, зейнетақы мөлшері 2,5 есе ар­тады. Мемлекет келесі жылдың 1 қаң­тарынан бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысын өсіруді де жоспарлап еді, алай­да, дағдарыс бұл жоспарға өзінің түзетуін енгізді, сөйтіп, ол мерзім жылдың екінші бөлігіне ауыстырылды, деген Елбасы мұның өзі түпкілікті шешім емес екендігін де айтты. Бәрі де экономикалық ахуалдың алдағы кезде қалай қалыптаса­тынына байланысты. Қалай болғанда да зейнеткерлердің мазасыздануына негіз жоқ, деп кесіп айтты Президент.

Қостанайлық диқан Ибраш Естаев мем­лекет шаруаларға астықты сатуға көмектесе ме деп сұрады. Елімізде биыл рекордтық – 23 миллион тонналық астық жиналғаны белгілі.

Мемлекет басшысы Азық-түлік кор­по­рациясына диқандардан бес миллион тон­на астық сатып алуға тапсырма беріл­ген­дігін айтты. Қазірдің өзінде бір жарым мил­лион тонна астық белгіленген баға бой­ынша сатып алынды. Оған қоса мем­лекет қашанда резервте мол астық ұстай­ды, ол да тауар өндірушілерден сатып алы­нады. Үкімет Президенттің тапсыр­масы бойынша қазір бидай базарларын елімізден тысқары жерлерден де іздестіріп жатыр, атап айтқанда, Қытаймен, араб елдерімен келіссөздер жүргізілуде.

Тікелей желінің жұмысына жастар жағы да белсене қатысты. Павлодарлық Диана Балаханова келесі жылы оқуын бітіреді екен, әйтсе де мамандығы бойын­ша жұмыс табатынына онша сенімді емес. Ол  жас мамандардың жұмысқа орнала­суына мемлекет көмектесе ме деп сұрады.

– Жақсы маман қай кезде де бағалы, – деді Президент. – Алайда, нарықтық экономикаға көшкен елдерде ешкім де оқу бітірген жастарды жұмысқа орналас­тырумен айналыспайды. Оның есесіне таңдаулы университеттер дипломдарын алып шыққан мамандар үлкен сұранысқа ие, жұмыс берушілер олардың бағасын, мысалы, Гарвард, Оксфорд, Сорбонна не­месе Вашингтон университетін бітіру­ші­нің құны қанша екенін біледі. Біздің ҚМЭБИ, ҚБУ, әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университеті сияқты оқу орындарымыздың бітірушілері де жұмысты тез табады, кейде тіпті олардың 4-ші, 5-ші курстарының студенттері жұ­мыс істеп жатады, – деді Нұрсұлтан Әбіш­ұлы. Президент мемлекет жоғары оқу орындарын мемлекеттік гранттар бойынша бітірген студенттерге ғана қолдау көрсетуге тиіс екендігін айтты. Ал мемлекеттік гранттар ең қажет маман­дықтарға ғана бөлінуі керек...

Мемлекет басшысына қойылған келесі сұрақ медицина мәселесіне арналды. “Республикада қолжетімді бағамен сатылатын отандық дәрі-дәрмек өте аз. Қазір саудада тек шетелдік дәрілер, олар өте қымбат”, делінген сұрақта.

– Расында да, солай, – деді Прези­дент. – Біз препараттардың 90 пайызын шет­елден әкелеміз, жалпы құны 900 мил­лион долларды құрайды. Сондықтан да қазір Денсаулық сақтау министрлігі дәрі-дәрмектер сатуды бір орталықтан үйлес­тірумен айналысып жатыр. Ұзақ бола­шақта, 2014 жылға қарай ішкі қажетті­лік­тің тең жартысын отандық препараттар есебінен өтеуге қол жеткізу мақсат етіліп отыр. Бұған мүмкіндік бар. Бүгінде Аста­на мен Шымкентте фармацевтика фаб­рикаларын салу мәселесі пысықталуда. Шымкентте дәрі-дәрмек шығару дәстүрі бұ­рыннан бар. Әрине, сатып алмаса бол­майтын дәрілер де жеткілікті. Алайда, бұл арада сапаны да, алып-сатарлықты жою­ды да бақылауда ұстау керек. Мемлекет осы істе белсенді қимылдауға тиіс.

Тараз қаласынан соғылған қоңырау дауысы мазасыз естілді. “Менің ұлымның жасы 15-те, мектептен қайтып келгенше жүрегім орнына түспейді. Таразда жас­өс­пірімдердің қылмыс жасауы қатты алаң­датады. Жоғары сынып оқушыларының талайы қылмысты топтарға біріккен, мек­теп пен мектеп, аудан мен аудан болып төбелесіп жатады. Мен өз аты-жөнімді әдейі айтпай тұрмын, өйткені менің бұл шағымымнан ұлыма зиян тие ме деп қорқамын”, дейді әбіржіген әйел үні.

Мұндай мәселелерді жергілікті орган­дар, әкімдіктер мен құқық қорғау орган­дары қарауы керек, деді Президент. Жас балалар арасында жанжал шыға береді, бірақ ол қылмысты сипатқа ауыспауы керек. Нұрсұлтан Назарбаев сол арада Жамбыл облысының әкімі мен Ішкі істер министрін тікелей желіге қосуды тап­сырды.

Құрметті Нұрсұлтан Әбішұлы, біздің аймақтан Сіздің атыңызға түсіп жатқан сауалдарды бағдарлап отырмыз, деді Жамбыл облысының әкімі Бөрібай Жексембин: Денсаулық сақтау, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы және құқық қорғау мәселелеріне қатысты 400-ден астам сауал түсіпті. Біздің өңірден түскен барлық сауалдарға толық жауап беретін боламыз. Ал мына сауалға келсек, жақында ғана басылымдардың бірінде жасөспірімдер қылмысы туралы мақала жарияланған. Сауал қойған азаматшаны да түсініп отырмын. Бұл мәселе туралы облыстық прокуратура сараптама жасап, өткен 8-9 жылдың ішінде жасөспірімдер арасындағы қылмыстар екі есеге төмен­дегені байқалған. Мақалаға және жаңағы азаматшаның қойып отырған сауалына қатысты айтарым, прокуратура мақалада айтылған жасөспірімдер қылмысының негізсіз екенін анықтады. Бірді-екілі жасөспірімдерге байланысты қылмыстық фактілер бар. Оларға қатысты қылмыстық істер қозғалған. Бұларға байланысты жұмысты әрі қарай жалғастыра беретін боламыз.

Ішкі істер министрі Серік Баймағам­бетовтің айтуынша, бұл салада оңды өзге­рістер қазірдің өзінде байқалып отыр. Қылмыс саны 8 пайызға дейін төмен­деген. Ұйымдасқан қылмыспен күрес кү­шейтілген. Биыл ұйымдасқан қылмыстық топтардың 50 басшысы мен олардың екі жүзден астам белсенді қатысушылары қылмысты жауапкершілікке тартылған. Қазір Қазақстанда рэкетпен айналысып, елдегі қылмыстық жағдайды күрделен­діріп отырған тұрақты топтар жоқ. Бүгінде Президенттің тапсырмасы бойынша барлық облыстарда, ірі қалаларда мектеп инспекторлары қызметі енгізілді. Ұстаздар ұжымдарымен, қоғамдық құрылымдар­мен, үкіметтік емес ұйымдармен бірлесе қимылдай отырып, олар үлкен ауқымда алдын алу шараларын жүргізуде. Тамыз айында жасы кәмелетке толмағандарға сағат 22-ден таңғы 6-ға дейін түнгі көңіл көтеру мекемелерінде болуға тыйым салатын заң қабылданды. Нұрсұлтан Әбішұлы, Сіздің қылмысты құрықтауға байланысты берген тапсырмаларыңыздың бәрі де министрліктің тұрақты бақы­лауын­да, біз кәмелетке жасы толмаған­дардың арасындағы қылмыстың алдын алуға ерекше көңіл бөлетін боламыз, деп сендірді министр.

Тікелей желідегі келесі сұрақ Қазақ­стан армиясының жағдайына байланысты қойылды. Әскерде азаматтық борышын өтеп қайтқан жас адам өзін қоғамда еркінірек сезінетіні белгілі. Сонымен бірге бұл істе де түйіні тарқатылмаған мәсе­лелер табылады. Солардың бірі – әскер­дегі әлімжеттік. Қарулы Күштердің бүкіл жүйесін жетілдіруге қатысты мәселелер де бар.

Нұрсұлтан Әбішұлы мектептердің жоғары сыныптарында әскери дайындық мәселесі маңызды екендігін атап айтты. Қазіргі әлемде саны көп армиялардың қажеті шамалы. Ыңғайлы, ұтқыр, жақсы жабдықталған, әзірлігі мол армия керек. Сондықтан да біздің бүгінгі мақсатымыз – әскерлеріміздің жауынгерлік дайын­дығын одан әрі жақсарта түсу. Бұл орай­да, біріншіден, жауынгерлік кезекшіліктің сапасын жақсарту, әскерге шақыру дайындығының деңгейін көтеру керек. Екіншіден, технологиялық өзгерістер енгізу керек. Үшіншіден, армияны қажетті кадрлармен толықтыру керек. Төртінші­ден, әскери қызметшілер үшін қажетті әлеуметтік дестені қалыптастыру керек. “Армия халқымыз мақтанатындай бол­сын. Өйткені, ол – Қазақстан халқының армиясы. Онда біздің перзенттеріміз азаматтық борышын өтеп жатыр. Армиямыздың беделін арттыра түсейік”, деді Нұрсұлтан Әбішұлы.

Тікелей желіге дайындық барысында да біраз мәселелер өз шешімін тауып үлгерді. Шағым-тілектердің бірқатары қазірдің өзінде орындалды. Ата-анасынан айырылған әрі ауыр науқасқа ұшыраған он жасар Настя Завидоваға ұзақ уақыт емделу және сол үшін қымбат бағалы дәрі-дәрмек керек болатын. Кеше ол қыздың әжесі Президентке телефон со­ғып, Настяның емделу мәселесі Денсау­лық сақтау министрлігі тарапынан шешіліп жатқандығын айтты.

Интернеттің арқасында Қазақстан Президентімен тікелей желі жөнінде біз­дің Ресейдегі таныстарымыз да хабардар болып отыр. Мемлекет басшысына Ресей­дің танымал саясаткері Евгений Мак­симович Примаков өзінің бейне-сұрағын қойды, онда Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалығы кезіндегі жоспарларына қызығушылық танытылған.

Евгений Примаковқа Қазақстанға деген ықыласы үшін алғысын айтқан Нұр­сұлтан Назарбаев біздің еліміздің осынау беделді халықаралық ұйымға төрағалық етуге ұжымдық кандидат ретінде Ресейдің бұл мәселеде көрсеткен қолдауын жоғары бағалайтынын жеткізді. ТМД елдерінің ішіндегі, Азия мемлекет­терінің ішіндегі, жалпы мұсылман әлеміндегі осы ұйымға жетекшілік ететін алғашқы ел атану біз үшін үлкен абырой. Сондықтан да біз бұл мәселеге өте жауапты қараймыз. Менің Жарлығым бойынша осы бағытта жұмыс жүргізетін арнаулы мемлекеттік комиссия құрылды. Біз Еуропамен, ТМД елдерімен, Орталық Азия мемлекеттерімен үнқатысуды белсенді ете түсуге септесетін боламыз. ЕҚЫҰ-ның үш “кәрзеңкесі” де тиімді жұмыс істеуі үшін біздің ұсынатын нәр­семіз баршылық, деп атап айтты Нұрсұлтан Назарбаев. Президент ЕҚЫҰ-ға мүше елдердің барлығы бірдей ТМД-ның жекелеген мемлекеттеріндегі адам құқы ахуалына бара-бар баға бере бермей­тіндігіне, бұл істе атүстілікке, белден басушылыққа баратынына назар аударды. Сондықтан Қазақстанның осы ұйымның төрағасы лауазымына сайлануы бұл құрылымға қатысушылар арасында өзара түсіністікке қол жеткізу үдерісін бастау­дың алғашқы қадамы болып табылады. Қазақстан қауіпсіздік, ядролық қарусыз­дану, жаппай қырып-жою құралдарын қысқарту, Ауғанстан проблемасын шешу мәселелерінде өзіндік ұстанымын айқындайды. Біз сондай-ақ елде орын алып отырған экологиялық мәселелерге де назар аудартпақпыз. Олар – ядролық полигон қызметінің және Аралдың тар­тылуының зардаптарын жою.

Президент өз жауабында келесі жылы ЕҚЫҰ-ның 1999 жылдан бері шақырыл­маған саммитін шақыру жөніндегі Қазақ­стан бастамашылдығын айрықша атап айтты.

Нұрсұлтан Әбішұлының атына жеке сипаттағы сұрақтар да түсті.

Мәселен, Астана тұрғыны Әділ Қал­ды­бековті бірнеше айға алдын ала белгі­лен­ген жұмыс кестесі бола отырып, Пре­зи­денттің өзіне “Жоқ, бұл кездесулер бол­майды, бүгін мен театрға немесе отба­сы­лық мерекеге барамын” дейтін жағдай­лары болмай ма деген мәселе қызық­тырды.

Мен де өзгелер сияқты адаммын, сон­дықтан менің де достардың және отба­сым­ның алдында белгілі бір қажетті­ліктерім мен міндеттерім бар, деп атап өтті Нұрсұлтан Әбішұлы. Бірақ мен Пре­зидентпін, мен тиісінше таңдау жасадым, сондықтан менің өзімді өзім шектейтін кездерім болады. Қандай да бір кездесу­ден бас тартуға ыждағаттылықпен қарай­мын. Оның үстіне кешікпеуге тырысамын.

Президент таяуда өткен халықаралық антикоррупциялық форумға уақытынан ерте келгенін, сол арқылы Transparency Іnternatіonal компаниясының атқарушы директорын таңғалдырғанын айтып берді. “Уақытынан бес минөт бұрын келген Президентті бірінші рет көріп тұрмын” деп таңырқапты ол.

Жұмыс кестесіне келер болсақ, Мем­лекет басшысы түсіндіріп өткендей, оның халықаралық кестесі бір жылға, ал ел ішіндегі істер бір айға жоспарланады. Осы орайда Президент “Тек жеке жауапкер­шілік қана нағыз жауапкершілік, адам жал­ғыз өзі қызарады” деген Фазил Ис­кан­дердің сөзін келтірді, содан соң “Шы­нында да мен көптеген жәйттерге жол бере алмаймын, сондықтан өмір алуан­дығының кейбір кемшіліктерінің орнын өте белсенді жұмыспен толтырамын”, деп түсіндірді. “Дәлелді себепсіз кездесуге бір рет те бармай қалған емеспін”.

Президент адамдарды кешіре ала ма деп сұрады Әділ Қалдыбеков.

Демек, қайырымдымын ба әлде қаты­гез­бін бе, соны білгің келеді ғой деп нақ­тылады Нұрсұлтан Әбішұлы әзілге бұра отырып. “Менің жұмысыма, менің еліме кедергі келтіргенге дейін мен қайырымды боламын” деп жауап берді Президент. Мен өз қателеріне өкініп, оларды түзеуге қадам жасаған адамдарды кешіруге, яғни, мүмкіндік беруге дайынмын және жиі солай жасаймын, деп атап көрсетті Нұрсұлтан Әбішұлы. Айқын мысал ретінде қарсы тұру позициясын ұстанып, заңды бұзған, кейін оны қудалағандықтан шетелге кеткен белгілі журналист Бигелді Ғабдуллинді келтірді. Бірақ ол біздің елші арқылы кейін Президентке хат жолдап, кешіруді өтінген, өйткені ең бай деген бөгде елден гөрі, кез келген жазамен туған елде тұрған артық екенін түсінгенін айтқан. Нұрсұлтан Әбішұлы түсінген, қазір журналист отанында тамаша жұмыс істеп жүр. Президенттің өзі атап өткендей, онымен жиі кездесіп тұрады және солай жасағанына риза.

“Мен барлық қазақстандықтардың тыныш өмір сүргенін қалаймын, біздің елдің ішінде қуғындалушылар, шетелдерде өмір сүрушілер болған емес, деп атап көрсетті тағы да Н.Назарбаев. Егер кімде-кім адал жүрегінен, ашық көңілімен ме­нен кешірім жасауды сұраса, мен он­дайларды тыңдауға, егер ол, әрине, Қа­зақ­стан заңдарын бұрмалауға байланысты болмаса, мүмкіндік беруге дайынмын, тіпті ондай жағдайда да Президенттің, егер құқық қорғау органдары ол адамның түзелу жолына түсіп, бір сапқа тұрып жаңа Қазақстанды құруға дайын екенін растаса, рақымшылық жасауға құзыреті бар”.

Ең белсенді хат жолдаушылардың бірі жастар мен олардың ата-аналары болды. Олар хаттарының бірінде былай дейді: “Құрметті Нұрсұлтан Әбішұлы! Сіз таяуда Астанада Жаңа халықаралық универ­ситеттің ашылатыны туралы айттыңыз. 2010 жылы студенттер қабылдау жүре ме, жүрсе ол қандай мамандықтар бойынша? Біздің балаларымыз химия бойынша Түркияда, физика бойынша АҚШ-та және математика бойынша Францияда өткен халықаралық мектеп олимпиада­ларының жеңімпаздары және жүлдегерле­рі болып табылады. Олар Астананың Жаңа университетінде тегін білім алу үшін грантқа ие бола ала ма, әлде онда тек ауқатты ата-аналардың балаларын ғана ақылы негізде қабылдай ма?”. “Да­рынды балалардың бай емес ата-аналары” деп қол қойылған.

Егер сіздердің естеріңізде болса, деп атап өтті Нұрсұлтан Әбішұлы, таяуда мен әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық уни­верситетінде сөз сөйлеген кезімде алды­мызға интеллектуалды қоғам құру, Қазақ­станның интеллектуалды элитасын дайындау міндетін қойып отырғанымызды айттым. Білімді, интеллектуалды адам­дарсыз, дамыған ғылымсыз Қазақстанда перспектива болмайды. Адамдар бәсеке­лестігі, білім бәсекелестігі, ғылым бәсеке­лестігі жүріп жатыр. Оған дайындалу керек. Сондықтан да менің тапсырмам бойынша 20 интеллектуалды мектеп құ­рылуда, оларға олимпиадалар мен өзге де жарыстарда жеңіп шыққан талантты балалар тартылады. Онда нағыз қабілет­тілер ғана өте алатын конкурс болады. Балалардың бәрінің бірдей талантты емес екендігі, бәрінің бірдей өте алмайтыны түсінікті, олар ренжімеуге тиіс. Ондай мектептердің үшеуі – Астанада, Семей мен Көкшетауда құрылды, жақын уақыт­тарда қалғандары да салынатын болады.

Иә, біз Астанада айрықша үлгідегі Жаңа халықаралық университет салып жатырмыз. Оны шетелдік профессор­лардан тұратын арнайы кеңес басқарады. Әр факультет батыстық ірі оқу орындары­ның басқаруына беріледі. Оқу схемасы да сонда жасалады. Бұл университетте білім алғандардың екі дипломдары: қазақ­стандық және батыстық жоо-лардың дипломдары болады.

Бұл университетті құру жеңіл мәселе емес. Мен бірінші рет, осылай деп айтуға болады, университет Назарбаев есімімен аталсын деген үгіттеулерге көндім... Оған деген көзқарас та ерекше болмақ. Онда нанотехнологиялар, ақпараттық техноло­гиялар, биотехнологиялар, математика мен физика бойынша қазіргі заманғы лабораториялар болуы керек. Сол үшін де мен Ғылым қорын құру жөнінде мәлім­дедім. Меценаттарға тағы да айтамын: игілікті іске атсалысу қажет. Білім дең­гейін шындап көтеру үшін біз қор қар­жысына үздік оқытушыларды шақыратын боламыз.

Бұл университет бай ата-аналар үшін емес, талантты балалар үшін құрылуда. Оны құру ісінің ата-аналардың қалта­ларына ешқандай қатысы болмайды. Кім кон­курстан өтсе, сол оқиды. Ұлттық бірыңғай тестілеуді енгізу арқылы біз жаман жасадық па? ҰБТ адамның ұлтына, тіліне немесе діни сеніміне назар аудармайды. Кімнің білімі болса, сол өтеді. Сондықтан егер өз балаларыңызды осы университетке түсуге қабілетті болатындай дайындай алсаңыздар, сіздер жақсы таңдау жасайсыздар. Сонда біздің жастарымызды қыруар ақшаға шетелдерге жіберудің де қажеті болмайды.

Солтүстік Қазақстан байланысқа шықты. Президентке қазіргі заманғы тәрбиелі, компьютерді жетік меңгерген он бірінші сынып оқушысы Шыңғысхан Шайкенов Нұрсұлтан Әбішұлының компьютермен достығы жөнінде сауал қойды.

Шыңғысхан, саған өзімнің Интернет­пен достық қарым-қатынаста екенімді айт­қым келеді, деп жымия жауап қайтарды Нұрсұлтан Әбішұлы. Әрине, мен сен сияқты немесе өзімнің немерелерім тәрізді бүкіл түнді виртуальды әлемде өткізбеймін, өйткені әр таң сайын менің көмекшілерім бүкіл әлем бойынша және бүкіл Қазақстан бойынша алынған ақпараттарды менің үстеліме қояды. Бірақ кейде әлденендей бір деректі тексеру, әлденендей бір жаңаны қарау қажеттілігі туындайды, дегенмен бүгінде теледидар мен баспасөз де көп жәттерді хабарлап жатады. Әсіресе шетелде жүрген кездерде біздің елімізде және әлемде не болып жатқанын білу үшін Интернет қараймын. Сондықтан мен Интернетті ұнатамын және сендердің бәрің де барған сайын жаңаны көбірек танып-біліп, өздеріңнің дамуларың үшін, ғылым үшін оны пайдалануларың керек деп есептеймін. Өйткені бүгінде оқушылар кей-кейде кейбір нәрселер туралы оқытушылардан да гөрі көбірек біледі. Біздің тамаша ұстаздарымыз оған ренжімеуге тиіс. Өз балаларының сұрақтарына жауап бере отырып кей-кейде өздері де тұйыққа тіреліп қалатын ата-аналардың бүгінгі міндеті олардың дамуына жағдай жасау.

Келесі сауалдың кезегі кішкентай інілеріміз бен қарындастарымызға тиді.

– Менің атым Алена. Мен 8 жас­та­мын. Мен 2-сыныпта оқимын. Нұрсұлтан аға, Сізде арман бар ма? – деді бүлдіршін қыз. Бұл Солтүстік Қазақстан облысы, Қы­зылжар ауданындағы Бескөл ауы­лының №3 мектебінің оқушысы Алена Сиразетдинова болатын.

– Алена, қазақша қандай керемет сөй­леп тұрсың. Рахмет саған, – деді Ел­ба­сы толқыныс үстінде. – Армансыз адам болмайды. Армансыз адамның болашағы да болмайды. Сондықтан адамның жас кезінде де,  есейген кезінде де арманы болады. Яғни, адам арман жетегінде өмір сүреді. Сендер секілді мен де бала кезімде көп армандадым. Ауылда өскендіктен жүйрік ат міну арманымыз болды. Есейгеннен кейін дүниенің бәрін аралап, көрсек екен деген арман болды. Отбасын құрап, балаларым болғаннан кейін олар аман-есен өсіп, аяғынан тік тұрып, елдің азаматы болсын деп армандадым. Ал енді халық болып мені Президент етіп сайлағаннан кейін үлкен арман мен үміт жетегінде жүрдім. Қазақстанның мемлекетін құру оңайға түскен жоқ. Елімізді алдыңғы қатарға қалай шығарамын деп армандадым. Сол елдің астанасын жаңадан құрдым. Бұл да оңайға түскен жоқ. Мұның барлығын өздерің көріп отырсыңдар. Менің ендігі барлық арманым мына сендер – келе жатқан жас ұрпақ, болашақта ата-аналарының үмітін ақтап, елінің, халқының ойынан шығып, денсаулықтарың мықты болып, білімді, білгір болып өссеңдер екен, Қазақста­нымызды алға қарай алып жүріп, біздің көк байрағымызды әрдайым биікте ұста­саңдар екен деп армандаймын және сол үшін қызмет етемін.

Жалпы, мен өз өмірімде көп нәрсені көріп, көп нәрсені істеген адаммын. Осы уақытқа дейінгі арманым орындалды деп айтуыма болады. Ал енді Мемлекет басшысы ретінде айтарым, өзіміз қабылдаған Қазақстанның 2030 жылға дейінгі Даму стратегиясында көзделген мақсаттарға жетсек екен деген үлкен мақсатым, сендер бақытты болса екен деген тілегім бар.

Шенеуніктердің салғырттығы туралы сауал берілді, солардың бірі, кейбіреу­лердің пайымдауынша, Олимпиада чемпионы Ильинге қатысты оқиғада көрініс берген. Президент жағдайдан толық хабардар екенін, мәселемен Туризм және спорт министрлігі айналысып жатқанын атап көрсетті. Сонымен бірге, Президент Ильяның Лондондағы келесі Олимпиадада бізге алтын медаль әкелеті­нінен үміттенетінін де ескертіп өтті.

Мемлекеттік басқару жүйесін жетіл­діру туралы айта келіп, Мемлекет бас­шысы шенеунік халыққа қызмет етуге тиіс деп атап көрсетті. Өкінішке қарай, қазіргі кезде басқарушылардың бәрі бір­дей өз міндеттерін тиісінше түсіне бер­мей­ді, сол арқылы аса маңызды мем­лекеттік бағдарламаларға нұқсан келтіреді. Мәселен, Павлодар облысы Май ауда­нының әкімі ауданға еңбекке орналасуға келген жоо түлегін қабылдаудан бас тартқан. Мұндайға жол беруге болмайды, деп есептейді Нұрсұлтан Әбішұлы. Ондай адамдар өз қызметтерінде қалуға тиіс емес, олардың қызметтерінің үдерісіне жоғары тұрған басшылар бақылау жасау­лары керек. Басқаша жағдайда ол мемлекеттік саясатқа қайшы келеді.

Осы ретте Мемлекет басшысы кеден­дік бақылаудан өтетін тауарлардың қым­баттау проблемасына да тоқталды. Кім оларға талдау жасап жатыр? Біздегі моно­полияға қарсы комитет қайда? Үкімет неге бұл істен тысқары тұр? Мастанған саудагерлерді тәртіпке шақыруға шыны­мен болмағаны ма?

Осыларды айта келіп Нұрсұлтан На­зарбаев қалыптасқан ахуал ішінен жанар-жағармай материалдары мен нан-тоқаш бұйымдары бағаларын жеке алып қарау жөнінде Үкімет басшысы Кәрім Мәсімовке дербес тап­сырма берді. Іс жүзінде оғаш оқиға қа­лып­тасып отыр: әлемдік рынокта шикізат бағасы құлдырауда, ал олардан өндірілетін өнім бақылаусыз қымбаттауда.

Үкімет қол сілтеумен шектелмей, бұл мәселелермен нақты айналысуы керек. Бұл осы істегі тәртіпті қадағалауға тиіс әрбір әкімнің, әрбір министрдің жұмысы. Халық үшін істелетін нағыз жұмыс та міне, осы. Мәселені анықтап, қолданыл­ған шаралар туралы маған хабарлануы керек. Және баспасөзде осыған орай ақпарат беру керек, деді Президент.

Зардап шеккен үлескерлер туралы да сауалдар көп болды. Веб-портал арқылы сұрақ жолдағандар ішіндегі ең көбі “Қуат” компаниясына өз ақшаларын сеніп тапсырғандар болып шықты.

Мәселен, осы ұйыммен келісім-шарт­қа отырған Алматы тұрғыны Владимир Буллерді құрылыстың қашан басталып, қашан аяқталатыны, құрылысты аяқтау үшін неліктен қосымша ақы төлеу керек­тігі және нысанды аяқтау үшін бөлінген қаржылардың жұмсалуына қандай ведом­ствоның бақылау жасайтыны қызық­тырды.

Мемлекет өзіне осындай міндетте­мелер алған, үлескерлер проблемасын шешудің қазақстандық тәжірибесі – еш жерде кездеспейтін жағдай, деп атап өтті Мемлекет басшысы сұраққа жауап бере отырып. Сондықтан халық бөлінген ақша үшін өз мемлекетіне алғыс айтуға тиіс. Нұрсұлтан Әбішұлы ахуалды бүтіндей алғанда білетінін, мәселенің шешілуін қадағалап отырғанын жеткізді. Биыл бұл мақсатқа 400 миллиард теңге бөлінген және 33 мың үлескер тұрғын үйлер алған. Жыл соңына дейін тағы да 15 мың адам пәтерлі болады. Ал қалған нысандар құрылысы келесі жылы аяқталмақшы.

Осы тұста тікелей желіге қосылған Премьер-Министрдің бірінші орын­басары Өмірзақ Шөкеев кейбір жәйттерді нақтылап өтті. Атап айтқанда, “Қуат” компаниясының бір нысаны жаңа кесте бойынша 2010 жылдың 1 қыркүйегіне дейін, ал қалған үшеуі 2011 жылдың қаң­тарында аяқталады. Жалпы, Үкімет Пре­зидент тапсырмасы бойынша проблемалы нысандар құрылысын аяқтау үшін әртүрлі тоғыз қаржы тетіктерін әзірлеген.

Өз кезегінде Мемлекет басшысы халықты банктерден алған несиелерін қайтаруға шақырды. Оны құқық қорғау органдары бақылап отыратын болады.

Мемлекет басшысына мемлекеттік басқару, Парламентпен, министрліктер­мен және әкімдермен өзара іс-қимыл туралы сұрақ қойылды. Нұрсұлтан Назар­баев ол жұмыстың әркез көз алдында екенін атап өтті. Елде болып жатқан барлық жағдайлар үшін Президент жауап береді – оның міндеті сондай – мемле­кеттік бағдарламалардың, атап айтқанда, Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму бағдарламасының, сондай-ақ, респуб­ликаны жеделдете индустрияландыру бағдарлама­сының да әзірленуіне бастамашы болады. Содан кейін бұл міндеттер Үкімет пен әкімдіктердің алдына қойылады. Ел көшбасшысы бұл жағдайда бақылау жасау құқығын өзінде қалдырады.

Соның барысында кімнің қолынан не келетіні анықталады. Егер мемлекеттік шенеунік, лауазым иесі тұрақты учаскеде міндетті орындап, табыс әкеліп жатса, ондайды ұстау керек. Егер олай болмаса, онымен қоштасуға тура келеді. Мен мұны дұрыс көзқарас деп есептеймін, деп атап көрсетті Нұрсұлтан Әбішұлы.

Президент Министрлер кабинетінің әлемдік қаржы дағдарысы салдарларына қарсы күрестегі тиімді жұмысын мысал ретінде келтірді. Елбасының айтуынша, онда табыс әкелетін адамдар еңбек етуде. Оны біз көріп те жүрміз.

Биылғы жылды рецессиясыз, ең бол­мағанда өткен жылғы деңгейде аяқтаймыз деп үміттенемін. Біз қаржы жүйесінің күйреуіне жол берген жоқпыз, шағын және орта бизнес жұмыс істеп тұр, үлес­керлер мәселесі шешілуде... Осының бәрі Үкіметтің күрделі жағдайдағы ырғақты жұмысын көрсетеді.

...Телефон арқылы Алматы облысынан сұрақ: – “Сәлеметсіз бе, Нұрсұлтан Әбішұлы. Менің атым Сергей Викторович Крещенко. Ұлтым орыс, ауылымызда қазақтар, орыстар, украиндар, немістер, чешендер және өзге де этнос өкілдері тұрады. Және де бізге бөлісетін ештеңе жоқ, жеріміз де, Отанымыз да ортақ екендігін толық түсініп тіршілік кешудеміз. Сұрақ мынадай: Қазақстан халқы Ассамблеясының соңғы форумында біз ұлттық бірліктің жаңа бағдарламасы туралы әңгіме қозғадық, оның ерекшелігі неде болмақ? Осы туралы толығырақ айтып бермес пе екенсіз?”

– Сергей Викторович, өте жақсы сұрақ, – деді Президент. – Бізде түрлі ұлт, түрлі дін өкілдері бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып достықта, келісім мен сүйіспеншілікте өмір сүруде. Бұл, осы­лай деуден жалыққан емеспін, біздің қоғамның алтын қазынасы. Айналамыз­дың бәрінде қан төгіліп, дінаралық, ұлт­аралық, мемлекетаралық қақтығыстар болып жатқан кезде Қазақстанда біздің тәуелсіздігіміздің бүкіл 18 жылында ты­ныштықта ғұмыр кешіп келеміз. Сондық­тан Қазақстан – әлемдегі құрметті ел, мұнда әлемдік діндер съездері өткізіліп жүр, осы себепті, тұтастай алғанда, біз даму үстіндеміз, осы себепті адамдардың өмірі жақсара түсуде. Бұл – біздің өміріміздің негізі, мұнда ешқандай саясат жоқ. Және достық пен өзара түсіністік бізге мәңгілікке беріле салған дүниелер емес: әрқайсымыз осыны түсініп, осы негізді сақтай білуіміз керек. Және ұлттардың барлық мәселелері, оның ішінде қазақ ұлтының болашағы, оның тарихы, тілі қандай да бір басқа тұрғыда емес, осы негізде шешілетін болады. Ал басқаша болатын болса, түрлі бей-берекеттіктер орын алып жатқан өзге мемлекеттердегідей болады да шығады.

Иә, мен ел бірлігі доктринасын жа­рияладым. Бұл үш сұраққа жауап беретін болады: біз “ұлттық бірлік” деген сөз тіркесінің астарын қалай түсінеміз? Яғни, ұлттық бірліктің негізі неде және біз оны қалай нығайта аламыз? Әрине, бұл док­тринаны қазақстандықтардың барынша көп бөлігі талқылағанын, көп адамдар білгенін және осы негізде бірлесіп өмір сүрудің алыс болашақты көздейтін жал­пы­қазақстандық моделі жасалғанын қалаймыз. Біздің жеріміз үлкен, еліміз бай, бізде бәрі бар. Бірлік үш ұстын арқылы ұсталып тұрады. Біріншісі біздің ортақ тарихымызға қатысты. Барлық халық­тар, ұлттар кем дегенде соңғы жүз жылда біртұтас қоғамдастықта өмір сүріп келеді – бұл біздің тарихымыз, тәжіри­беміз. Екіншісі – бұл өзге халықтарда жоқ, барлық қазақстандықтар үшін ортақ құндылықтар. Біз Құрбан айтты бірге атап өтеміз, Рождество мен Пасханы, өзге де мейрамдарды, оның ішінде халқымыздың Бірлігі күнін бірге мерекелейміз. Бізде үлкендерді сыйлау, тату көршілік, өзара құрмет, сүйіспеншілік, әйелдер мен бала­ларға қамқор көзқарас дәстүрлері берік орныққан... Мұндай дәстүрлер Америкада да, Еуропада да жоқ. Және үшінші ұстын – біз құрып жатқан ортақ болашағымыз. Қазақстанның тәуелсіздік алуымен халқы­мыздың бірлігі үлкен құндылыққа айналды, сондықтан мен барлығыңыздан ел бірлігі доктринасына өте салмақпен қарауды өтінемін. Үкіметтік емес ұйымдар, саяси партиялар, қозғалыстар, елі­міздегі барлық мәдени орталықтар, кіші ассамблеялар өздерінің сөздерін айтулары тиіс. Біз доктринаны Ұлттық кеңесте, тіпті мүмкін Парламент пен Үкі­мет­те де егжей-тегжейлі талқылап, бір-бірімізді бүгінгіден де жақсы түсіну үшін үйлесімді саясат қабылдауымыз қажет. Бұл болашақ үшін керек...

(жалғасы)



Авторы:


ЖАҢАЛЫҚТАР

2010-03-12

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Тәжікстан Республика­сы­ның Сыртқы істер министрі Зарифи Хамрохонды қабылдады.

Толығымен

2010-03-12 Премьер-Министр Кәрім Мәсімов Үкімет жанындағы экономикалық саясат жөніндегі кеңес отырысын өткізді. Толығымен

2010-03-12 Қазақстандағы діни ахуал мен миграциялық және демографиялық саясатты жетілдіру мәселелері қаралды. Толығымен

2010-03-10 Кеше Парламент Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен “Өңір” депутаттық тобының кезекті отырысы болып өтті. Толығымен

2010-03-10

Премьер-Министр Кәрім Мәсімовтің төрағалығымен өткен кешегі Үкімет отырысында еліміздің тұрғын үй құрылысы саласын дамытуға қатысты бірқатар мәселелер қаралды.

Толығымен

2010-03-10 Кеше Премьер-Министр Кәрім Мәсімов мемлекеттің оңтүстік шекараларын одан әрі нығайту мәселелері жөнінде жұмыс бабындағы кеңес өткізді. Толығымен

2010-03-10 Жас аналарды құттықтай отырып, нұротандықтар аналарды қорғау мен отбасы мәртебесін ны­ғайту партияның басым бағыт­тарының бірі екенін атап өтті. Толығымен

2010-03-10 Женева қаласында Нәсіл­дік кемсітушіліктің барлық түрін жою туралы халықаралық тұжы­рым­даманы жүзеге асыру бағы­тын­да Қазақстан дайындаған 4 және 5 бірлескен есеп  беру баян­дамасын қорғау қоры­тын­ды­сына арналған баспасөз мәслихаты ұйымдас­ты­рыл­ды. Толығымен

2010-03-06

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ауыл шаруашылығы министрі Ақылбек Күрішбаевты қабылдады.

Толығымен

2010-03-06 Кеше Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен Парламент Сенатының кезекті жалпы отырысы болды. Толығымен

Мұрағат